Niewiele osób wie, że w XX wieku spośród innych narodów to właśnie Polacy napisali najwięcej pamiętników, dzienników i notatek z prywatnych kalendariów. Dziś ich dokumenty dostępne są (m.in.) za sprawą dawnych wydań w miejskich i regionalnych gazetach, niegdyś regularnie organizujących tematyczne konkursy na pamiętniki: chłopów, pensjonarek, powstańców, budowniczych stolicy. W tę tradycję wpisała się także inicjatywa Pracowni Badań nad Historią i Tożsamościami LGBT+ (Uniwersytet Warszawski), zapraszając osoby identyfikujące się z mniejszościami seksualnymi do przesłania im opisu swojej codzienności. Tym sposobem w 2022 roku opublikowano pierwszą polską antologię autobiografii osób LBGT+, która stanowi nie tylko wyjątkowe źródło dla badań historycznych, socjologicznych, psychologicznych, ale także przykład dobrej i ciekawej literatury. Zachęcamy do zapoznania się z tym milowym krokiem dla kulturalnego dziedzictwa osób queer.
Anna Niemczyk – Aseksualność: czwarta orientacja
Czym właściwie jest aseksualność i dlaczego wciąż mówi się o niej tak niewiele? Autorka przybliża czytelnikom temat jednej z najmniej rozumianych orientacji, rozprawiając się z licznymi stereotypami oraz błędnymi przekonaniami, oddając głos osobom aseksualnym, opowiadając o ich codzienności, relacjach, potrzebach i sposobach budowania własnej tożsamości. Książka porusza także kwestie presji społecznej związanej z seksualnością i romantycznymi związkami, pokazując, jak silnie kultura wpływa na nasze postrzeganie „normalności”. To ważny i potrzebny reportaż społeczny, pozwalający lepiej zrozumieć doświadczenia często pomijane w debacie publicznej, a jednocześnie zachęcający do większej otwartości wobec różnorodności ludzkich przeżyć.
Anna Konieczyńska – Polacy pod tęczową flagą
Anna Konieczyńska w swoim reportażu oddaje głos polskim osobom LGBTQ+. Bohaterowie książki są różnorodni: ponad osiemdziesięcioletnia drag queen, dwie mamy wychowujące wspólnie dziecko, artysta, małżeństwo aktywistów, niedająca się zaszufladkować influencerka… Łączy ich pragnienie bycia traktowanym jak ludzie, nie ideologia (w temacie polecamy również pozycję o tym tytule, pod redakcją Bartosza Żurawieckiego). Walczą o równe prawa i możliwość bycia sobą – bez zawstydzania, wykluczenia, krzywdzących etykiet czy agresji ze strony otoczenia. Dzielą się osobistymi historiami o odkrywaniu własnej tożsamości, poszukiwaniu swojego miejsca w świecie, relacjach z bliskimi, miłości, marzeniach i rozczarowaniach. Pokazują, jak żyje się w społeczeństwie, które często nie jest gotowe ich zaakceptować. Autorka z empatią i uważnością kreśli portret współczesnej Polski widzianej oczami osób, których głos przez długi czas pozostawał na marginesie debaty publicznej. Wydanie uzupełnia aneks zawierający historię tęczowego ruchu emancypacyjnego w naszym kraju, słownik ważnych pojęć oraz informacje o miejscach i organizacjach oferujących wsparcie.
Biblia queeru – red. Jack Guinness. Przeł. Zofia Szachnowska-Olesiejuk
Historia queerowej popkultury w pigułce! Muzycy, artyści drag queen, malarze, reżyserzy, pisarki – to, co ich łączy, to bycie niekwestionowanymi ikonami ruchu LGBTQ+. W książce czytelnik odnajdzie historie postaci takich jak: David Bowie, Susan Sontag czy Pedro Almodóvar, a eseje o nich zostały stworzone przez gwiazdy świata sztuki i publicystyki. Sama książka jest pięknie wydana i ilustrowana, a jej kolory korespondują z tęczową tematyką. Dużo uwagi poświęcono przeżyciom osób w trudnych dekadach lat 60., 70. i 80., które zmagać się musiały z epidemią AIDS, ogromną homofobią i stygmatyzacją. Historie queerowych idoli przeplatają się tu z osobistymi wyznaniami autorów tekstów o odwadze i wpływie, jaki bohaterowie ci wywierali na kolejne pokolenia.
Oscar Wilde – Paradoksy i żółcienie: wybór wierszy. Przeł. Joanna Stadler
Postać Oscara Wilde’a kojarzona jest dziś głównie ze skandalem obyczajowym, a spośród jego dzieł największą popularność zdobyły dramaty oraz jedyna w dorobku powieść – Portret Doriana Graya. Poezja zaś pozostaje stosunkowo słabo znana w Polsce. Nowy przekład Joanny Stadler, zawierający również teksty w oryginale, uzupełnia tę lukę, ukazując nieznane u nas oblicze poety. Zebrane wiersze odsłaniają fascynację estetyzmem, bogactwem zmysłowych obrazów oraz melodyjnością fraz. Wyszukana forma łączy się z intelektualną grą znaczeń, nie stroniąc od paradoksów i przewrotnych skojarzeń. Obok zachwytu nad naturą, sztuką i kulturą pojawiają się tam także rozważania o przemijaniu, miłości oraz cierpieniu. Refleksyjny, pełen literackiej finezji tom z pewnością zachwyci czytelników poszukujących ciekawych wrażeń.
|
In the Forest Out of the mid-wood’s twilight He skips through the copses singing, O Hunter, snare me his shadow! |
W lesie Od cienia zmierzchu wśród drzew zagajnika |
Historia niezwykłej miłości, przekraczającej wszelkie granice, oparta na faktach. Uczucie, które w czasie II wojny światowej połączyło toruńskiego nastolatka oraz młodego niemieckiego żołnierza, było skazane na potępienie. Gdy wyszło na jaw, doprowadziło do tortur oraz skazania Stefana na ciężkie więzienie, które przetrwał. Jednak paragraf 175, na mocy którego związki homoseksualne były w Niemczech karane, obowiązywał jeszcze długo po zakończeniu wojny. W Polsce relacje jednopłciowe również były przez lata zakazane oraz demonizowane, narażając podejrzanych o nie na prześladowania, społeczne wykluczenie oraz nieustanne upokorzenia. Siła tych uprzedzeń sprawiła, że Teofil Kosiński (Stefan K.) aż do śmierci ukrywał przed rodziną prawdziwy powód doznanych krzywd – własną orientację. Pozostawił jednak po sobie Cholernie mocną miłość…, piękne i odważne świadectwo ofiar systemów politycznych, o których przez długi czas milczano, a także przypomnienie ceny, jaką wielu ludzi musiało zapłacić za prawo do miłości.
Tatiana de Rosnay – Śladami Tamary Łempickiej: Tamara oczami Tatiany. Przeł. Joanna Gorecka-Kalita
Tamara Łempicka należy do grona najbardziej rozpoznawalnych artystek XX wieku – jej charakterystyczne portrety oraz akty stały się symbolem stylu art déco. Tatiana de Rosnay udowadnia, że życie malarki było równie barwne i fascynujące, jak cała jej twórczość. Nadaje biografii nietypową formę listu, w którym zwraca się bezpośrednio do swojej bohaterki, dopełniając całość cytatami oraz fotografiami (archiwalnymi oraz tymi autorstwa Charlotte Jolly de Rosnay, która inspirowała się obrazami Łempickiej). W ten sposób prowadzi czytelnika przez kolejne etapy życia artystki – od rewolucyjnej Rosji, przez międzywojenny Paryż, po Stany Zjednoczone i Meksyk – ukazując nie tylko jej sukcesy, lecz także liczne sprzeczności i tajemnice. Udaje się przy tym uchwycić ogromny talent malarki, jej nienasyconą zmysłowość oraz ambicję, połączone z potrzebą niezależności oraz nieustannego tworzenia. Jednocześnie autorka próbuje oddzielić fakty od starannie budowanego mitu, przybliżając fenomen otwarcie biseksualnej kobiety, która uczyniła z własnego życia prawdziwe dzieło sztuki.
Renata Lis – Moja ukochana i ja: ślub
Ślub – dla jednych oczywisty krok w romantycznej relacji, dla innych wciąż niedostępny przywilej. Czy ceremonia jest wyłącznie formalnością, czy też stanowi symbol społecznego uznania i prawa do wspólnego życia? Renata Lis w Moja ukochana i ja. Ślub opowiada o codzienności długoletniego związku partnerskiego, wynikłej z niego konfrontacji z przepisami prawa, reakcjach otoczenia oraz emocjach towarzyszących jednemu z najważniejszych momentów wspólnego życia. Osobiste doświadczenia stają się pretekstem do szerszej refleksji nad instytucją małżeństwa, równością oraz widzialnością osób nieheteronormatywnych. Dzięki temu książka jest nie tylko zapisem niezwykłego wydarzenia w życiu dwóch kobiet, lecz także uniwersalną opowieścią o pragnieniu wspólnego miejsca w świecie. Świadectwem bliskości, która – niezależnie od okoliczności – domaga się godności, uznania i pamięci.
Lulla La Polaca: żyć to ja potrafię! Andrzej Szwan w rozmowie z Wiktorem Krajewskim
Barwna, pełna humoru i szczerości autobiograficzna opowieść Andrzeja Szwana, znanego jako Lulla La Polaca – najstarsza polska drag queen i jedna z ikon warszawskiej sceny queerowej. Bohater książki wspomina dzieciństwo, czasy PRL-u, życie w cieniu społecznych uprzedzeń oraz wieloletnią działalność artystyczną i aktywistyczną. Obok anegdot i błyskotliwych historii pojawiają się także trudniejsze tematy: samotność, wykluczenie czy doświadczenie starzenia się w środowisku LGBTQ+. To opowieść
o odwadze bycia sobą mimo przeciwności, ale również fascynujący zapis historii polskiej społeczności queerowej widzianej z perspektywy osoby, która współtworzyła ją przez dekady. Książka pokazuje, że za scenicznym blaskiem kryje się człowiek o niezwykłej sile i ogromnym dystansie do świata.
Czy historia polskiej literatury wyglądałaby inaczej, gdyby od początku dostrzegano obecne w niej doświadczenia queerowe? Dezorientacje to obszerna antologia, która podejmuje próbę odpowiedzi na to pytanie. Jej autorzy zgromadzili teksty powstałe od XIX wieku po współczesność, ukazując bogactwo głosów, tematów i sposobów opisywania nieheteronormatywnych tożsamości oraz pragnień. Wśród prezentowanych utworów znalazły się zarówno fragmenty dzieł należących do kanonu polskiej literatury, jak i teksty mniej znane, przez lata pozostające na marginesie zainteresowania badaczy. Kolejne rozdziały odsłaniają różnorodne doświadczenia związane z miłością, cielesnością, wykluczeniem, poszukiwaniem własnego miejsca w świecie czy przekraczaniem społecznych norm. Antologia przywraca zapomniane lub pomijane wątki naszej kultury oraz zachęca do ponownego odczytania dobrze znanych dzieł z nowej perspektywy.
Dziewczyna z portretu / The Danish girl – reż. Tom Hooper
Jak wyrażać siebie w świecie, który nie potrafi zrozumieć odmienności? Film Dziewczyna z portretu powstał na podstawie książki o tym samym tytule autorstwa Davida Ebershoffa. Jest inspirowany losami duńskich artystów, Einara i Gerdy Wegenerów. Gdy Einar po raz pierwszy zakłada kobiece ubranie, pozując do obrazu żony, odkrywa część własnej tożsamości, którą przez lata spychał w głąb świadomości. Z czasem zaczyna funkcjonować jako Lili Elbe, stając się jedną z pierwszych osób, które poddały się operacji zmiany płci. Fabuła skupia się nie tylko na procesie przemiany bohaterki, lecz także na relacji łączącej ją z Gerdą. Ich małżeństwo zostaje wystawione na trudną próbę, ale nie przestaje być historią bliskości, wsparcia i przywiązania. Piękne zdjęcia, dopracowana scenografia oraz poruszające kreacje aktorskie pomagają oddać emocje towarzyszące walce o prawo do życia w zgodzie z własną tożsamością.