Tytuł rozprawy: Opracowanie osłony pochłaniającej neutrony termiczne dla implantowanych urządzeń kardiologicznych
Promotor: dr hab. Adam Konefał, prof. UŚ
Rozprawa dostępna w Biuletynie Informacji Publicznej (dostęp online) i w Repozytorium Prac Doktorskich UŚ (dostęp tylko z komputerów sieci bibliotek UŚ).
Dziewczynki i kobiety z ADHD są dosłownie rzadziej dostrzegane – w systemie zdrowotnym, edukacyjnym, społecznym. Powód? Ich objawy są niestereotypowe, lepiej maskowane, przypisywane innym problemom przez otoczenie oraz lekarzy. W efekcie rzadziej i później otrzymują potrzebne wsparcie, na czym cierpi ich zdrowie psychiczne oraz fizyczne. Na szczęście najnowsze badania przynoszą nam coraz więcej odpowiedzi w tym temacie. Lotta Borg Skoglund, psychiatrka oraz światowa specjalistka w dziedzinie neuroróżnorodności, stworzyła skondensowane zestawienie aktualnej wiedzy naukowej o kobiecym ADHD. Dzięki lekturze poznamy sposób działania mózgu neuroatypowego na różnych etapach rozwoju, wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie, relacje rodzinne czy zawodowe, a także obecne możliwości leczenia. Rzetelne podejście naukowe połączone z poruszającymi, osobistymi relacjami dziewcząt oraz kobiet pozwala lepiej zrozumieć ADHD – zarówno osobom diagnozowanym, ich bliskim, jak i tym, którzy poszukują informacji na ten temat.
Eliza Kącka – Wczoraj byłaś zła na zielono
Nagrodzony Nike esej Elizy Kąckiej jest literacką autobiografią. Opisuje dzieciństwo Rudej, dziewczynki w spektrum autyzmu, widzianej z perspektywy matki/opiekunki/Pingwina. Za pomocą poetyckiego, zawiłego, bogatego w metafory języka prowadzi czytelnika przez meandry życia codziennego (a jednak tak osobliwego). Jasne jest, że Ruda odstaje od przyjętych norm społecznych – zupełnie inaczej niż osoby neurotypowe postrzega i odczuwa rzeczywistość: bodźce, ludzi oraz przedmioty wokół. Potrzebuje bezpieczeństwa, powtarzalności i rytuałów, wymaga także odmiennego języka oraz sposobów komunikacji. To sprawia, że z pozoru banalne sytuacje mogą urastać do rozmiaru przepraw najeżonych pułapkami, naznaczonych lękiem, bezradnością oraz frustracją obu stron. Brak przy tym jasnych odpowiedzi oraz rozwiązań zarówno dla córki, jak i dla matki. Wczoraj byłaś zła na zielono to pełna silnych emocji opowieść o tym, jak trudno być „tym innym”.
„Klatki dały mi pierwszą w życiu lekcję wykluczenia i krzywdy. Lekcję o odmieńcach, bez jasnej puenty.”
Ewa Furgał – Autentyczna w spektrum
Ewa Furgał, edukatorka oraz założycielka Fundacji Dziewczyny w Spektrum, prezentuje swój poradnik o spektrum autyzmu przeznaczony dla kobiet (lub socjalizowanych do roli kobiet, np. osób transpłciowych, apłciowych, queer, niebinarnych). Oparta na jej własnych doświadczeniach, pozycja zawiera wiele przydatnych informacji dla wszystkich chcących lepiej poznać temat lub poddać się diagnozie. Pomyślana jest przede wszystkim jako źródło wsparcia: zachęca do lepszego zrozumienia neuroatypowości, zaprzestania stereotypizacji i stygmatyzacji autyzmu, większej akceptacji oraz samoświadomości. W książce zamieszczono sporo pytań, ćwiczeń czy odnośników do testów do samodzielnego wykonania, a także wskazówek gdzie znaleźć więcej informacji (instytucje, strony internetowe, książki). Poruszane są również tematy higieny psychicznej, stawiania granic w relacjach, organizacji czasu i zadań lub znalezienia pracy dostosowanej do swoich potrzeb. Wszystko to sprawia, że lektura stanowi zwięzły, podręczny i aktualny informator.
Richard Pink & Roxane Emery – Brudne pranie : ADHD u dorosłych i jak sobie z nim radzić
Czy ADHD może mieć destrukcyjny wpływ na życie? Tak. Czy często powoduje ono poczucie winy, stres oraz wypalenie, wzbudza zarzut „lenistwa i nieogarnięcia”, prowadzi do zaburzeń depresyjnych lub lękowych? Zdecydowanie. Czy tak musi być? Niekoniecznie. Małżeństwo prowadzące popularny profil adhd_love ukazuje w swojej książce kulisy życia na neuroatypowym rollercoasterze. Nie kryjąc emocji i nie upiększając rzeczywistości, czasem z rozbrajającym poczuciem humoru, ukazują ADHD z perspektywy osoby zdiagnozowanej oraz jej partnera. Omawiają objawy, ich wpływ na codzienne funkcjonowanie, a także propozycje: jak sobie z tym poradzić małymi krokami? Choć nie jest to łatwe, bo problemy nie znikną z dnia na dzień, lektura pozwala odczuć ulgę, że nie jest się w nich samotnym, a także pokazuje, jak wiele nieporozumień czy konfliktów można rozwiązać dzięki zrozumieniu oraz akceptacji.
Katarzyna Kachel – Atypowa głowa : moje życie w spektrum : rozmowy o neuroróżnorodności
Jak wygląda życie z autyzmem, ADHD lub AuDHD (autyzm + ADHD)? Nie istnieje tylko jedna historia, każdy ma swoją, niepowtarzalną, którą opowiada szczerze i własnym głosem. Łączy je jedno: diagnoza w dorosłości, choć neuroatypowość była od zawsze. Katarzyna Kachel w swoim zbiorze stworzyła istną mozaikę neuroróżnorodności. Przebijają przez nią ogromne emocje i wątpliwości, przekonanie że „coś jest ze mną nie tak”, odczucia przed i po diagnozie – osobiste, niezwykle barwne doświadczenia. W drugiej części książki pojawiają się także inkluzywne wypowiedzi ekspertów (psychologów, terapeutów, diagnostów) oraz postaci publicznych, które również dzielą się swoimi przeżyciami i opiniami. Przeczytaj, aby zrozumieć – jak to w końcu jest, supermoc czy przekleństwo, a może coś pomiędzy? Czym skutkuje „wysyp” informacji o neuroatypowości w mediach społecznościowych? A także: zapoznaj się, aby więcej nie patrzeć na drugiego człowieka jak na „zbiór objawów”.
W jaki sposób wiedzę o języku manx przekazują sobie mieszkańcy brytyjskiej wyspy Man? Które słowa przeszły do naszego języka z mowy Azteków – Nahuatl? Dlaczego osoby posługujące się językiem migowym bywają bezpośrednie i szczere do bólu? Fascynująca podróż Daniela Tammeta, autystycznego sawanta z talentem do nauki i rozumienia języków, odkrywa przed nami kolejne światy komunikacji międzyludzkiej (literackich przekładów, wymierających języków, mowy telefonicznej i komputerowej). Jego błyskotliwe rozmowy z ostatnimi użytkownikami mniejszościowych dialektów udowadniają, że prawdziwa wiedza o danej kulturze leży właśnie w jej języku.
Casey Vormer, pseudonim Remrov, artysta oraz autystyczny samorzecznik, prezentuje czytelnikom krótki przewodnik po spektrum. Zwięźle wyjaśniając podstawowe pojęcia w tym temacie, opisuje także osobiste doświadczenia. Nie stroni przy tym od trudnych tematów, takich jak ableizm i „ciemniejsze” części historii autyzmu, np. działalność Hansa Aspergera, fundacja Autism Speaks, terapia SAZ (ang. ABA). Będąc aktywistą, postuluje inkluzywność, zachęca do dialogu i obalania krzywdzących stereotypów. W prosty sposób opisuje trudności jakie napotykał w szkole, pracy czy też w relacjach osobistych, proponując ich rozwiązania oraz wskazówki dla osób neurotypowych. Książka ta nie jest „uniwersalną instrukcją obsługi”, jako że osoby w spektrum naturalnie różnią się od siebie – ułatwia jednak komunikację i pozwala zrozumieć, jak istotny jest wzajemny szacunek.
Alice Gendron – Mini ADHD coach. Przeł. Anna Czechowska
Jakie są popularne mity na temat ADHD? Jak wyglądają mniej „oczywiste” objawy i funkcjonowanie z nimi na co dzień? Czy nawet trudną wiedzę da się przekazać za pomocą sympatycznych rysunków? Alice Gendron, ilustratorka oraz edukatorka prowadząca konto the_mini_adhd_coach, stworzyła krótki poradnik, w którym odpowiada na te pytania. Jak zauważa, diagnoza w dorosłości potrafi wzbudzić sporo emocji, ale także wyjaśnić wiele „dziwactw” oraz pomóc je zaakceptować. Wskazówki, którymi dzieli się Gendron, proste wyjaśnienia i przykłady zachowań, jak również zamieszczony słownik pojęć związanych z ADHD sprawiają, że lektura jest bardzo przystępna. Jak zaznacza autorka, kolejność czytania nie ma znaczenia (układ jest sugestią, a nie nakazem) – ważne, aby treść okazała się przydatna oraz interesująca. Doskonała pozycja na początek przygody z neuroatypowością.
„Zgłębiać istotę dysleksji i jednocześnie pomijać talenty charakterystyczne dla dorosłych dyslektyków to jak badać naturę gąsienicy i ignorować fakt, że przeistacza się ona w motyla”.
Brock oraz Fernette Eide w swojej książce udowadniają, jak ograniczające jest skupianie się jedynie na aspektach powszechnie kojarzonych z dysleksją, czyli trudnościach z czytaniem czy pisaniem. Jak można zmienić to stereotypowe myślenie? Po pierwsze, przyjmując że to po prostu odmienna budowa układu nerwowego, a nie „zaburzenie” czy „choroba” obniżająca wartość danej osoby i uniemożliwiająca jej odniesienie sukcesu (zresztą przykładów znanych postaci z dużymi osiągnięciami a jednocześnie z dysleksją nie brakuje). Po drugie, odkrywając czym jest zestaw zdolności MIND: myślenia materiałowego, integracyjnego, narracyjnego oraz dynamicznego – bez których nie mielibyśmy w społeczeństwie zdolnych architektów, naukowców, pisarzy czy ekonomistów. Po trzecie wreszcie, rozumiejąc jakie wsparcie będzie przydatne w rozwijaniu talentów takich osób – zarówno na etapie nauki szkolnej, studiów, jak i pracy w dorosłym życiu. Autorzy, nie lekceważąc trudności oraz cierpień związanych z dysleksją, pokazują inne spojrzenie na neuroatypowość i zachęcają do wykorzystywania jej atutów.
Zespół Tourette’a (TS) oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) obrosły przez lata wieloma mitami. Susan Conners, pedagożka oraz edukatorka, posiadająca obie diagnozy, w przystępny sposób przybliża te zagadnienia, pokazując je w kontekście neuroróżnorodności. Wyjaśnia, jak mogą wyglądać objawy, podaje przykłady reakcji oraz rozwiązań nie tylko dla nauczycieli. Wskazuje również przydatne źródła informacji (instytucje, książki, filmy, broszury), dzieli się osobistymi doświadczeniami, a także sytuacjami codziennymi (sekcja „scenariusze pisane przez życie”). Otwartość, empatia i humor, z jakimi autorka omawia niewątpliwie trudne tematy, ułatwia ich zrozumienie.
Anna Zalewska – O czarnym kocie cesarza i inne opowieści : koty w dawnej literaturze japońskiej
Dlaczego w Japonii nie ma tygrysów, a pojawiły się w niej koty? Który z japońskich twórców był największym „kociarzem”? Czy z wiekiem można zmienić się w demonicznego kota? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w pięknie ilustrowanej pozycji Anny Zalewskiej. Autorka przedstawia chronologicznie przykłady obecności kotów w dawnej literaturze japońskiej, od pierwszej wzmianki w buddyjskiej opowieści z IX wieku. Wskazuje je zarówno w krótkich formach (haiku lub senryū), klasycznej poezji zwanej waka, jak i XIX-wiecznej powieści, której główną bohaterką jest żyjąca wśród ludzi kotka Okoma (pt. Zamglony księżyc, czyli Kocie zeszyty, oryg. Oborozuki Neko no Sōshi). Ukazuje też, jak zmieniała się percepcja tych zwierząt w Japonii na przestrzeni lat: gdy ujmowały wdziękiem „czarnego smoka igrającego w chmurach” (to zachwyt cesarza Udo nad swoim pupilem), były doceniane jako łowcy myszy, ale i podejrzewane o niecne zamiary czy magiczne sztuczki. Książka ta udowadnia, że ludzka fascynacja kocią naturą ma wielowiekową tradycję, niezależnie od położenia geograficznego.
Osamu Dazai – Zmierzch. Przeł. Mikołaj Melanowicz
Rok 1945 był dla Japonii przełomowy: po „latach przekonania o niezniszczalności, po kolejnych podbojach” oraz spoglądaniu na wszystko przez propagandową soczewkę – kraj przegrywa wojnę. Ludność doświadcza okupacji amerykańskiej, załamania gospodarki, upadku zarówno podziału klasowego, jak i wszelkich ideałów czy przekonań, na których dotąd opierało się społeczeństwo. Nadchodzi „zmierzch życia, sztuki i ludzkości”. W tej powojennej rzeczywistości próbuje odnaleźć się zubożała arystokratka Kazuko, opiekująca się chorą matką oraz uzależnionym bratem, który powrócił z frontu. Ponure obrazy życia codziennego, widoczne „zmarszczki po smutkach epoki” przeplatają się z fragmentami osobistych listów oraz filozoficznymi przemyśleniami o konieczności rewolucji. Krótka powieść Osamu Dazaia, jako ostatnia stworzona przed jego śmiercią, stanowi swego rodzaju pożegnanie – zarówno z życiem, jak i przedwojenną kulturą Japonii.
Matt Alt – Czysty wymysł. Jak japońska popkultura podbiła świat. Przeł. Dariusz Latoś
Dziś chyba każdy słyszał o Pokemonach, miał w rękach tamagotchi lub widział anime w reżyserii Hayao Miyazakiego. Czy jednak zastanawiamy się nad początkiem tych zjawisk? Książka Matta Alta pozwala zanurzyć się w XX-wiecznych historiach niezwykłych wynalazków, opowieściach o życiu oraz drodze do sukcesu ich twórców – gdy nikt jeszcze nie sądził, że będą oni przecierać szlaki w swoich dziedzinach, a wreszcie dyktować globalne trendy. Autor nie szczędzi nam przy tym ciekawostek: czym się różni gekiga od mangi? Kto był bohaterem pierwszego japońskiego anime? Jak działa fenomen kawaii produktów, które zachwycają zarówno dzieci, jak i dorosłych? W tle rozgrywają się zaś ogromne przemiany gospodarczo-społeczne Japonii, gdy walkman, maszyna do karaoke czy nowa gra wideo stanowiły cud techniki i wydawały się spełnieniem marzeń. Pozycja stanowi istną kopalnię wiedzy o rozwoju japońskiej popkultury, która po II wojnie światowej niespodziewanie podbiła światowe rynki.
Matsuo Bashō, Yosa Buson, Kobayashi Issa, Masaoka Shiki – Haiku. Przeł. Beata Szymańska, Anna Kuchta
Istotą japońskich miniatur lirycznych jest „prostota, malarskość, harmonia świata i podmiotu postrzegającego”. Praktykowanie niespiesznej, uważnej kontemplacji rzeczywistości oraz pielęgnowanie wrażliwości na szczegóły pozwala na tworzenie haiku, które niczym fotografia utrwala zapis chwili. Poetka Beata Szymańska, doskonale rozumiejąc te niuanse, proponuje czytelnikowi polski przekład wierszy klasycznych japońskich twórców. Sto trzydzieści siedem utworów zawartych w tomiku dotyka kwestii uniwersalnych, bliskich odbiorcom niezależnie od upływu lat. Zapraszamy do refleksyjnej lektury.
słowiki, wróble?
no popatrz –
to chyba wiosna
Yosa Buson (1716-1784)
Durian Sukegawa – Kwiat wiśni i czerwona fasola. Przeł. Dariusz Latoś
„Myślę, że wszyscy ludzie (…) w pewnym momencie życia zastanawiają się, czy ich istnienie ma w ogóle jakieś znaczenie. (…) Jestem przekonana, że życie ma sens. Oczywiście ta wiedza nie sprawia, że wszystkie problemy znikają. Czasem każdy kolejny dzień wydaje się pasmem cierpień” – to wypowiedź jednej z bohaterek powieści Duriana Sukegawy. Pojawienie się Tokue, ekscentrycznej staruszki, niespodziewanie zaburza codzienną rutynę Sentarō, sprzedawcy słodyczy. Relacja którą nawiązują podczas wspólnego gotowania stopniowo zmienia jego podejście do etyki pracy, niepowodzeń życiowych czy emocji. Sukegawa w subtelny sposób podejmuje tematy tabu japońskiego społeczeństwa, takie jak choroby, wykluczenie społeczne, lęk przed nieznanym. Podaje je we wdzięcznej otoczce, ukazując zmysłowe, czasem wręcz zapierające dech w piersiach piękno otaczającej nas rzeczywistości, ale i zauważając trudne problemy, kryjące się pod powierzchnią.
Haruki Murakami – Porzucenie kota: wspomnienie o ojcu. Przeł. Anna Zielińska-Elliott
Harukiego Murakamiego, jednego z najpopularniejszych obecnie pisarzy japońskich, znamy głównie jako autora powieści i opowiadań, które przyniosły mu międzynarodową rozpoznawalność. Ta krótka książka stanowi natomiast autobiograficzny esej, w którym porusza on temat swojej relacji z powściągliwym i zamkniętym w sobie ojcem – relacji niełatwej, aczkolwiek rzucającej światło na treść wielu jego utworów. Poznajemy historię dzieciństwa i dorastania Murakamiego, a punktem wyjścia opowieści jest dawne wspomnienie o porzuconym kocie. Autor przygląda się także doświadczeniu wojny i jego wpływowi na losy zwykłych ludzi we współczesnej Japonii. To refleksyjna, kameralna książka, pozwalająca zobaczyć Murakamiego nie tylko jako powieściopisarza, lecz także jako syna próbującego zrozumieć własnego ojca.
Alex Kerr – Inne Kioto. Przeł. Aldona Pikul
Kioto jest obecnie miejscem masowo odwiedzanym przez turystów z całego świata, dawną stolicą Japonii, pełną wspaniałej architektury i ciekawej historii. Niniejsza książka to spojrzenie znawcy kultury i wieloletniego mieszkańca miasta – obejmuje ona zbiór esejów omawiających zagadnienia takie jak: forma bram i ogrodów, kształt czarek do herbaty, mat tatami czy sposób malowania parawanów. W tym wszystkim zawiera się symbolika japońskiej estetyki, ukształtowanej często pod wpływem kultury Chin. Alex Kerr prowadzi czytelnika bocznymi uliczkami miasta, snuje opowieści o jego mieszkańcach i codziennym życiu, zastanawia się, jak postęp i zmiany wpływają na kształt tradycyjnego rzemiosła. Jest to tekst erudycyjny, a zarazem bardzo osobisty, skrywający wiele nieoczywistych historii.
Reportaż Amy Chavez przenosi czytelnika na niewielką japońską wyspę, gdzie życie od pokoleń toczy się według rytmu wyznaczanego przez morze, lokalne wierzenia i pracę mieszkańców. Autorka obserwuje codzienność niewielkiej społeczności, przyglądając się jej bohaterom – wdowie, kapłanowi czy łowcy ośmiornic – których historie stają się pretekstem do opowieści o przemijaniu i zmianie. Wraz z wyludnianiem się prowincji i starzeniem społeczeństwa znika także część dawnych zwyczajów oraz sposobów życia. Chavez z empatią i wnikliwością opisuje ten proces, pokazując zarówno piękno lokalnych tradycji, jak i kruchość świata, który powoli odchodzi w przeszłość. To uważny reportaż o miejscu na styku natury, kultury i pamięci.
Asako Yuzuki – Masło. Przeł. Anna Wołcyrz
Książka Asako Yuzuki inspirowana jest prawdziwą historią o „Zabójczyni Konkatsu”. W oparach apetycznych dań poznajemy główne bohaterki: Manako Kajii, kucharkę oskarżoną o zabójstwa, oraz Rikę Machidę, młodą i ambitną dziennikarkę w środowisku zdominowanym przez mężczyzn. Rika, próbując zdobyć materiał reporterski, zgłębia motywy oraz życie prywatne psychopatycznej Manako, nawiązując tym samym niezwykłą relację. Ich rozmowy dotykają m.in. schematów narzucanych przez tradycyjne japońskie społeczeństwo – czyli kobiety mającej służyć mężczyznom, skupionej wyłącznie na trosce o rodzinę, koniecznie mieszczącej się w określonym kanonie piękna itp. Czy jest ona wtedy na przegranej pozycji, a może przeciwnie – zyskuje niespotykaną władzę w opiece nad innymi? Ile ról naraz może odgrywać, jaki smak ma wtedy jej życie? Jakich relacji potrzebuje, by zaspokoić głód bliskości? Asako Yuzuki zręcznie „przyprawia” te rozważania tytułowym masłem, serwując ciekawą powieść obyczajowo-psychologiczną z zagadką kryminalną w tle.
Susan Napier – Miyazakiworld : a life in art
Hayao Miyazaki, znany i nagradzany rysownik, mangaka, a także reżyser długo- oraz krótkometrażowych anime, jest bez mała legendą. Ma na swoim koncie stworzenie niesamowitych historii i uniwersów, do których chętnie powracają zarówno dorośli, jak i dzieci na całym świecie. Susan Napier w swojej książce, po przedstawieniu początków życia oraz kariery Miyazakiego, w sprawnej analizie jego kolejno powstających filmów wskazuje widoczne elementy biograficzne. W tym kontekście charakterystyczne, powracające w dziełach Studia Ghibli wątki, takie jak: szacunek człowieka dla natury, godzenie się z chorobą lub odejściem bliskich, niejednoznaczność zarówno dobrych, jak i złych postaci, strach przed konfliktem niosącym zniszczenie czy silne postaci kobiece – dają ciekawy klucz do interpretacji. Napier czerpie z wielu źródeł: dostępnych opracowań, wywiadów, własnych rozmów z twórcą, a nawet teorii fanowskich. Ogrom informacji i ciekawostek rzuca nowe światło na twórczość Mizayakiego, pozwalając prześledzić jej ewolucję oraz percepcję.
Zachęcamy również do sięgnięcia po nieco starszą pozycję w tym temacie: Helen McCarthy – Hayao Miyazaki : master of japanese animation : films, themes, artistry.
Hayao Miyazaki, a renowned and award-winning illustrator, manga artist, as well as director of both feature-length and short anime films, is basically a legend. He has created incredible stories and universes that brings joy both to children and adults around the world. Susan Napier in her book, after presenting the beginnings of Miyazaki’s life and career, provides a thorough analysis of his films in the chronological order, pointing out the biographical elements. In this context, the characteristic, recurring themes in Studio Ghibli’s works, such as: respect for nature, coming to terms with illness or the passing of loved ones, the ambiguity of both good and evil characters, the fear of conflict that brings destruction, or strong female characters – all provide an interesting interpreting key. Napier draws from many sources: available studies, interviews, her own conversations with the creator, and even fan theories. The book is abundant with information and facts, which sheds new light on Mizayaki’s work, allowing us to trace its evolution and perception.
We also encourage to read a slightly older publication on this topic: Helen McCarthy – Hayao Miyazaki : master of japanese animation : films, themes, artistry.
Joshua Frydman – Japonia : przewodnik po bóstwach, duchach i bohaterach. Przeł. Nika Sztorc
Mitologia japońska łączy w sobie wiele elementów – znajdziemy w niej zarówno założenia pierwotnego sintoizmu, jak i „wplecione” w biegu historii idee buddyzmu, konfucjanizmu czy taoizmu. Z czasem zmieniała się rola mitów: opowiadały o początkach państwa, umacniały tożsamość narodową, wzbogacały sztukę o rozmaite motywy, tłumaczyły dziwne i przerażające zjawiska, ale i służyły celom propagandowym. Co ciekawe, niektóre z tych legend pozostają „żywe”: stwory takie jak yōkai, oni czy kaijū (do których zalicza się Godzilla) zaludniają popkulturę (kino, muzykę, mangę, anime, gry komputerowe), a panującego dziś cesarza uważa się za potomka Jinmu, czyli Boskiego Wojownika. Istnieją również mity kontrowersyjne, jak świątynia shintō w Tokio, która upamiętnia poległych w walce o Japonię (w tym zbrodniarzy wojennych) i „oddaje im cześć jako kami [bóstwom] wojny, obrony i poświęcenia”. Joshua Frydman przekrojowo omawia przemiany systemu japońskich wierzeń, zarysowując także ich tło historyczne oraz kulturowe.
Dociekliwym polecamy również Bestiariusze japońskie autorstwa Witolda Vargasa: cz. 1 – yōkai, cz. 2 – yūrei.
Studenci i pracownicy Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach mogą korzystać z baz danych subskrybowanych przez UE Katowice na terenie CINIBy.
Służy do tego aplikacja, która jest zainstalowana na komputerach wyposażonych w skanery, w kabinach pracy indywidualnej, w Czytelni na 1 piętrze oraz w sali 204.
Aplikacja wymaga podania prawidłowych danych logowania – takich samych jak do sieci bezprzewodowej UE. Jako nazwę użytkownika prosimy zatem wpisać np. lub .
Wcześniejsze logowanie do Internetu nie jest wymagane. Po zalogowaniu do serwera proxy, pracę należy kontynuować w otwartym oknie aplikacji.
Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego ma przyjemność poinformować, że w Portalu zarządzania wiedzą i potencjałem badawczym OPUS zarejestrowano już 30 tysięcy publikacji w otwartym dostępie. Portal OPUS, gromadzący dorobek naukowy i artystyczny pracowników i doktorantów Uniwersytetu Śląskiego, stał się jednym z największych w Polsce instytucjonalnych repozytoriów open access. Repozytorium promuje wyniki badań prowadzonych na Uniwersytecie Śląskim oraz przyczynia się do zwiększenia jego widoczności.
Jubileuszowa – 30-tysięczna publikacja w otwartym dostępie w OPUS – to artykuł dr Aleksandry Komandery z Instytutu Literaturoznawstwa pt. „Rivalité et solidarité dans l’escalade en haute montagne: récits de montagne sur l’expédition française à l’Annapurna de 1950” (Academic Journal of Modern Philology).
OPUS zawiera informacje o ponad 161 tysiącach publikacji, 22 tysiącach dzieł artystycznych, 5700 doktoratach i 57 tysiącach prac dyplomowych, ponad 400 patentach oraz 3200 multimediach. Zbiór ten jest stale i na bieżąco uzupełniany.
OPUS jest kontynuacją Bibliografii Dorobku Pracowników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, tworzonej od lat 70. XX wieku w Bibliotece Uniwersytetu Śląskiego.
Zapraszamy do korzystania z zasobów portalu!
Jedno z najstarszych państw świata obecnie utrzymuje sztucznie narzucony podział na Koreę Północną oraz Południową. Odizolowana północ stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego i budzi protesty obrońców praw człowieka, tymczasem południe stało się potęgą gospodarczą, liderem nowych technologii, popularnym kierunkiem turystycznym oraz ojczyzną K-popu. Jak do tego doszło? Burzliwą i niejednoznaczną historię tego regionu, ze szczególnym skupieniem na okresie XX i XXI wieku, przedstawiają w swojej książce profesorowie Victor D. Cha oraz Ramon Pacheco Pardo, specjaliści do spraw stosunków międzynarodowych. Zapraszamy do fascynującej lektury, pozwalającej na lepsze zrozumienie kultury oraz sytuacji geopolitycznej tego regionu, a przy tym obnażającej ameryko- i europocentryzm naszego spojrzenia.
Kim Un-Su – Likwidator. Przeł. Radosław Madejski
Środowisko płatnych zabójców z pewnością nie jest przyjazne. Jeśli jednak nie zadaje się pytań i sumiennie realizuje zlecenia, aby nie psuć opinii całej branży – można wracać do domu, zajmować się kotami, wypijać piwo oraz spokojnie zasypiać. Problemy zaczynają się, gdy ktoś na samym dole hierarchii zatrzymuje dotychczas płynny obrót trybików maszyny, buntując się i drążąc, kto właściwie pociąga za sznurki w przestępczym podziemiu… przekonuje się o tym Reseng, główny bohater thrillera Kima Un-Su, okrzykniętego „koreańskim Henningiem Mankellem”. Wykreowany przez niego świat jest groteskowy i zabarwiony czarnym humorem, wywołuje także zaskakująco bliskie „zwykłemu człowiekowi” refleksje o życiu w systemie lub poza nim.
Ko Un – Maninbo : dziesięć tysięcy istnień. Przeł. Mieczysław Godyń, Adam Szostkiewicz Bogaty dorobek Ko Una, południowokoreańskiego twórcy, stanowi świadectwo jego głębokiej wrażliwości oraz kunsztu poetyckiego. W tomie Maninbo (którego tytuł oznacza „wszystkich ludzi” lub „ludzi dalszego planu”) odmalowuje – dosłownie, dzięki specyfice koreańskich znaków – portret „każdego człowieka, którego spotkał osobiście bądź znał z historii Korei”. Są to głównie ludzie żyjący w najniższych warstwach społecznych (mieszkańcy małych wiosek, żebracy, służące, praczki), niejako „w tle” wielkich wydarzeń – i najczęściej przez nie pokrzywdzeni. Zwyczajni, głodujący, pijący, kochający i tracący bliskich. Oddanie im hołdu polega na dostrzeżeniu oraz upamiętnieniu istoty każdej opisywanej osoby, jej wyjątkowości (zamiast wymazania z historii). Trudno nie odczytywać tej poruszającej poezji przez biografię autora, aktywisty i obrońcy praw człowieka, który przeżył okupację japońską, wojnę koreańską oraz uwięzienie w czasach dyktatury.
William Elliot Griffis – Baśnie koreańskie. Przeł. Tomasz Kupczyk
Skąd wzięła się nazwa „kraina spokojnego poranka” (Chosen)? Dlaczego tygrysy są podstępnymi zwierzętami, którym nie można ufać? Czy problem przemocy w królestwie rozwiązuje nakaz noszenia… porcelanowych kapeluszy? Odpowiedzi na te pytania znajdziemy w Baśniach koreańskich. Pokazują one, co jest istotną częścią tamtejszej tożsamości narodowej: zachowanie tradycji przodków oraz konfucjańskiego porządku, a także duma z piękna krajobrazu. Nie brak jednak w nich również elementu magicznego – boskich interwencji, dumnych duchów natury czy psot chochlików tokgabi (dokkaebi). Mity historyczne przeplatają się z opowieściami o pomysłowości, która pozwala ludziom oraz żyjącym tuż obok zwierzętom rozwiązywać codzienne, życiowe problemy.
Kim Soo – Jak żyć po koreańsku? Przeł. Jerzy Malinowski
Co to znaczy być Koreańczykiem? Takie pytanie zadaje autorka książki – Soo Kim – i próbuje wskazać nam sposób myślenia oraz upodobania obywateli swojego kraju. Co wspólnego ma ze sobą Parasite, muzyka K-pop czy popularne obecnie dania kuchni koreańskiej? Jeżeli chcesz poznać lepiej historię i kulturę tego kraju – zacznij tutaj. Zanurz się w osobliwościach codziennego życia, wyjątkowych zwyczajach, dowiedz się więcej o geografii, stylu, filmach, fandomie i modzie. Książka stanowi przewodnik dla każdego, kto pragnie nauczyć się niepisanych zasad kierujących koreańskim społeczeństwem, autorka nie stroni w niej od zadawania ciekawych pytań i dogłębnych analiz. Niezależnie od tego, czy tylko śledzisz swoich koreańskich idoli na ekranie, czy też planujesz podróż do Korei, aby na własne oczy zobaczyć ten kraj – sięgnij po Jak żyć po koreańsku?.
Anna Sawińska – Kraina jednej szansy : o edukacji w Korei Południowej
Trwa dyskusja o systemie edukacji w Polsce, tymczasem Anna Sawińska przedstawia blaski i cienie szkół w Korei Południowej. Niekończące się testy, obowiązkowe korepetycje, wyścig szczurów, który zaczyna się już w przedszkolu – to rzeczywistość, z którą zmagają się najmłodsi obywatele tego kraju, a także ich rodzice. Jest to jednak cena za wysoką jakość edukacji i dostęp do najlepszych uniwersytetów. Ukrytym kosztem może niestety stać się stan psychiczny dzieci i młodzieży. Do tego wszystkiego w historię wplecione są oczywiście: system klasowy, zhierarchizowane społeczeństwo, jak i duża potrzeba prestiżu wśród Koreańczyków. Polska autorka spędziła prawie 20 lat w Korei i w książce pokazuje swoją perspektywę matki kilkuletniego chłopca.
Han Kang – Nie mówię żegnaj. Przeł. Justyna Najbar-Miller
Powieść koreańskiej autorki nagrodzonej literackim Noblem. Tym razem Han Kang podejmuje temat godności ludzkiej i walki o człowieczeństwo, a wszystko to opisane żywym, poetyckim językiem. Poznajemy historie trzech kobiet, w których opowiadają one o swojej przeszłości i tym, co każda z nich utraciła. Ich osobiste treści stawiają pytania o pamięć zbiorową i odpowiedzialność. Jest to proza wymykająca się prostym klasyfikacjom, pamięć w niej ukryta splata się z historią kraju i przekazuje informacje o traumie międzypokoleniowej. Tekst bolesny, wymagający od czytelnika skupienia, pozostający w pamięci na długo po zakończeniu lektury. Dzięki umiejętnemu prowadzeniu narracji, autorka pozostawia przestrzeń na własne emocje i interpretacje.
Hallyu (tłum. jako „koreańska fala”) to fenomen gwałtowanego zainteresowania kulturą Korei Południowej – najpierw w Azji, potem na całym świecie. Zjawisko absolutnie nie jest dziełem przypadku lecz ogromną, starannie zaplanowaną oraz sfinansowaną przez rząd koreański akcją marketingową, wprowadzoną w życie w odpowiedzi na krajowy kryzys gospodarczy. Jej mechanizmy i założenia mogły wydawać się ryzykowne (szczególnie, że w tej branży od wielu lat dominowały Stany Zjednoczone), a jednak dziś praktycznie wszędzie powstają fandomy zespołów K-popowych, zajadamy się kimchi czy nałogowo oglądamy K-dramy. Euny Hong rzetelnie bada źródła tego trendu, wplatając w narrację osobiste doświadczenia (urodziła się w Stanach, a do Korei Południowej przeprowadziła się z rodziną w wieku 12 lat). To daje jej unikalne spojrzenie – zarówno „z zewnątrz”, jak i „od wewnątrz” koreańskiej kultury, na tle jej błyskawicznych przemian. Przeczytaj, a już nigdy nie spojrzysz na hansik, teledysk Gangnam Style czy K-popowe środowisko w ten sam sposób.
Kim Bo-young – Gwiezdna odyseja. Przeł. Łukasz Janik
Czas oraz przestrzeń to pojęcia względne, o czym doskonale wiedzą bohaterowie książki autorstwa Kim Bo-young. Dwie początkowe części Gwiezdnej Odysei, przedstawione w formie epistolarnej, ukazują historię dwojga niezwykłych kosmicznych podróżników. Postanowili oni wyruszyć z przeciwległych krańców galaktyki, aby spotkać się na Ziemi w umówionym czasie i wziąć ślub. Na drodze stają im „tylko” opóźnienia (o całe lata świetlne!), zagłada ludzkości oraz groźba popadnięcia w szaleństwo… Pozostawiają poruszające wiadomości dla siebie nawzajem, nie wiedząc czy kiedykolwiek dotrą one do drugiej połówki, przeżywają chwile zwątpienia, a przede wszystkim starają się przetrwać. W trzeciej części ukazana jest natomiast futurystyczna, pełna filozoficznych rozważań podróż po galaktyce innej postaci. Całość ukazuje głębię psychiki człowieka, jego rozpacz, nadzieje i marzenia w obliczu samotności oraz z pozoru niemożliwych do pokonania trudności. Doskonała proza Kim Bo-young łączy w sobie elementy romansu oraz science fiction, angażując emocjonalnie czytelnika i wciągając go bez reszty.
Małgorzata Sidz – Mądre matki, dobre żony : kobiety w Korei Południowej
„Według konfucjanizmu kobieta musi spełniać trzy powinności: być posłuszna ojcu przed zamążpójściem, mężowi po ślubie i najstarszemu synowi w razie śmierci małżonka”. Te konserwatywne zasady, obowiązujące w Korei od XIV wieku, spychają kobiety na dno hierarchii społecznej: ciche, wyrozumiałe i cierpliwe, mają brać odpowiedzialność za prowadzenie domu oraz wychowanie dzieci. Mężczyźni natomiast powinni utrzymywać rodzinę i mieć swój odrębny świat, do którego nie wolno się mieszać. Czy jest nadzieja na zmianę takiego modelu życia? Jak radzą sobie z tymi wymaganiami współczesne Koreanki? Jak wyglądają ich związki, małżeństwa? Małgorzata Sidz przeprowadziła serię wywiadów, aby poznać ich historie, radości i problemy, czasem będące źródłem han – gniewu i bezsilności wobec niesprawiedliwie doznawanych krzywd. Weryfikuje w ten sposób, czy koreańska tradycja nadąża za współczesnością w codziennym życiu.
Inger Christensen – Alfabet. Przeł. Bogusława Sochańska
„Co właściwie było pierwsze, mowa czy liczba, język czy matematyka?” – pyta w jednym ze swoich esejów Inger Christensen, zaliczana do klasyków literatury duńskiej. Jej niezwykły tom poetycki łączy oba porządki: podzielony na czternaście części, układa się alfabetycznie (od „a” do „n”, według tłumaczki symbolicznie – do „nieskończoności”), a jednocześnie liczba wersów narasta zgodnie z ciągiem Fibonacciego. Namysł nad tego typu (współ)istnieniem jest także widoczny w zauważaniu i zestawianiu zjawisk naturalnych, zachwycających (antonówki, paprocie, ślimaki) obok niszczycielskich, stworzonych przez człowieka (bomba wodorowa, defolianty, getta). Bogusława Sochańska, nagradzana tłumaczka oraz eseistka, zręcznie oddaje te rozważania w przekładzie na język polski.
Bohaterem biografii Reida Mitenbulera jest istny człowiek-orkiestra: duński lekarz, przyrodnik, polarnik, odkrywca, antropolog, dziennikarz, pisarz, kupiec, aktor i scenarzysta, działacz na rzecz równouprawnienia oraz zatrzymania zmian klimatycznych, a także przeciwnik ideologii nazistowskiej. Wykazywał zrozumienie i szacunek wobec kultury Inuitów (założył zresztą rodzinę w grenlandzkim Thule [obecnie Qaanaaq], gdzie mieszkał przez 20 lat), wsławił się także wygraniem telewizyjnego teleturnieju, podobnego do Milionerów. Dziś pewnie zostałby influencerem, jednak ponad 100 lat temu nie istniał taki zawód – był więc „po prostu” znanym podróżnikiem i twórcą, który pokonywał niewyobrażalne trudności oraz odległości. Zdecydowanie warto poznać szczegóły życia człowieka wyprzedzającego swoje czasy.
Erlend Loe – Doppler. Przeł. Milena Skoczko
Jak wiele może zmienić w życiu upadek z roweru? Dla Dopplera, tytułowego bohatera – wszystko. Nigdy nie lubił ludzi, a życie z rodziną go przytłaczało. W dodatku niedawno zmarł jego ojciec. Proste rozwiązanie przychodzi nagle: porzucenie wygody współczesnego świata i zamieszkanie samotnie w lesie (nie potrafi sobie jedynie odmówić mleka odtłuszczonego oraz czekolady Toblerone, ale te zawsze można pozyskać metodami handlu wymiennego… lub siłą). Tak właśnie rozpoczyna się humorystyczna, absurdalna, choć niepozbawiona filozoficznego namysłu podróż Dopplera w głąb siebie oraz dziczy, która staje się jego domem.
Ilona Wiśniewska – Migot. Z krańca Grenlandii
Ilona Wiśniewska w swoim przejmującym reportażu oddaje głos współczesnym Inuitom z grenlandzkich osad. Stara się przedstawić spojrzenie „od wewnątrz” na sprawy społeczności żyjącej z dala od zachodniej cywilizacji, w zupełnie innym tempie, wciąż blisko przyrody. Opisy codzienności łowców i pozostałych mieszkańców przeplatają się z ich wypowiedziami: o problemach i radościach, trudnych relacjach z resztą świata, życiu w ekstremalnych warunkach klimatycznych. Poruszane są też tematy tabu (takie jak przemoc, samobójstwa). Wielogłosową opowieść uzupełniają piękne zdjęcia – jej bohaterów, krajobrazów oraz miast.
Henrik Tikkanen – Wojna trzydziestoletnia; Po bohaterskiej śmierci. Przeł. Andrzej Chojecki
Po zakończeniu wojny radziecko-fińskiej nikt nie przekazał wieści o zawartym pokoju żołnierzowi Viktorowi Kapparze (przypominającemu dobrego wojaka Szwejka). Nie otrzymawszy innego rozkazu, pozostał na swoim posterunku przez trzydzieści lat. Gdy prawda (która, jak zauważa Viktor, jest „niewiarygodnie niepopularna w społeczeństwie”) wychodzi na jaw, zagubiony żołnierz staje się pionkiem w rozgrywkach zarówno polityków, jaki i głosicieli wszelkich ideologii oraz specjalistów od reklamy czy rozrywki. Nie zginął bowiem jak na bohatera wojennego przystało – czyli na polu bitwy, aby następnie spocząć pod stosownym pomnikiem i żyć już tylko w pamięci wdzięcznych rodaków. Zamiast tego „zmartwychwstał”, a do tego zaczął szczerze dzielić się swoimi strasznymi doświadczeniami, co zagroziło całej narracji społecznej… Błyskotliwa satyra Tikkanena, pełna ironii oraz przewrotnego humoru, ukazuje bezsens konfliktów zbrojnych, a także kruchość autorytetów oraz powszechnych przekonań.
Riikka Pulkkinen – Prawda. Przeł. Anna Buncler
W powieści obyczajowej Riikki Pulkkinen stopniowo poznajemy historie bohaterów, reprezentujących trzy pokolenia jednej rodziny. Dokonują różnych wyborów życiowych, skupiając się na karierze, poznaniu samych siebie lub bliskości z innymi; przeżywają zmiany, miłości oraz troski, skrywają też sekrety. Największy z nich odkrywa wnuczka, przenosząc się do dzieciństwa i młodości swoich dziadków za sprawą odnalezionej w szafie, „obcej” sukienki. Ta podróż rodzi pytania, na które stara się znaleźć odpowiedź: ile odcieni może mieć tytułowa prawda? Czy daje ona zrozumienie, miłość i siłę, aby przetrwać najgorsze? Jak pogodzić się z kłamstwem, zdradą, chorobą bliskiej osoby, śmiercią? Ciepła opowieść o splątanych losach bliskich to kojąca lektura na zimowe wieczory.
Steve Strid, Claes Andréasson – Manifest Wikingów. Sekrety sukcesu skandynawskiego biznesu
Statystyki pokazują to jasno: niegdysiejsi Wikingowie stali się potęgą biznesową. Skandynawskie marki takie jak IKEA, Lego, Absolut, Volvo czy Ericsson pobiły rynki światowe. Według Strida i Andréassona, specjalistów z zakresu marketingu, stoi za tym „niepisana, ale głęboko zakorzeniona skandynawska filozofia”. Bo „nie posiadając żadnej armii, Wikingowie nadal atakują – lepszymi pomysłami oraz nowym podejściem do marketingu, reklamy, kultury i kultury korporacyjnej”. Innymi słowy, ustanowili skuteczny, oparty na motywacji, uniwersalny model tworzenia marki i zarządzania (który można wykorzystać zarówno w korporacjach, organizacjach charytatywnych, jak i antyglobalistycznych). Autorzy w przystępny sposób omawiają jego cechy, nie szczędząc anegdot oraz przykładów.
Camilla Läckberg, Henrik Fexeus – Miraż
Tom Miraż zamyka trylogię „Mentalista”. Vincentem Walder i Mina Dabiri muszą rozwikłać trzy zagadki: zagrożenia szwedzkiego ministra sprawiedliwości, sterty kości w sztokholmskim metrze oraz pogróżek otrzymywanych przez Vincenta. Analizy behawioralne sprawców oraz ich ofiar pokazują, jak nieprzepracowane traumy z przeszłości wpływają na psychikę ludzką. Wciągający, wielowątkowy thriller pełen zwrotów akcji zamyka niespodziewane zakończenie.
Brontë Aurell – Jak żyć po skandynawsku. Przeł. Jerzy Malinowski
Choć myślimy o Skandynawii jako całości, geograficznie to rejon podzielony na 3 państwa: Szwecję, Norwegię oraz Dania. Poznaj różnice i podobieństwa między nimi. Wolisz być hygge jak Duńczyk, urządzać po szwedzku fika co najmniej 2 razy dziennie lub ruszać na hyggetur w każdym wolnym dniu niczym rodowity Norweg? Dozwolone jest także „miksowanie” zwyczajów – aby posmakować oryginalnych smakołyków (w książce znajdują się przepisy), randkować lub pić w szeroko rozumianym skandynawskim stylu. Dobrze też zapamiętać, w jakie przesądy wierzą Skandynawowie, czym ich lepiej nie wkurzać i co oznacza prawo Jante – dla chętnych znajdzie się oczywiście więcej ciekawostek. Bogato ilustrowany, humorystycznie napisany album stanowi ciekawe kompendium wiedzy o kulturze skandynawskiej.
Tove Jansson – Córka rzeźbiarza. Przeł. Teresa Chłapowska
Choć Tove Jansson nie stworzyła nigdy klasycznej autobiografii, zbiór opowiadań Córka rzeźbiarza pozwala zanurzyć się w czasach jej dzieciństwa. Opisane historie z domu rodzinnego – wspólne świętowanie (dnia Świętej Łucji lub sztormów, okazji było wiele), uczty wyprawiane przez rodziców dla znajomych, pełne dymu papierosowego i pieśni wygrywanych na bałałajce, godziny spędzone na myszkowaniu po pracowni ojca (faktycznie rzeźbiarza, matka natomiast była ilustratorką) – tworzą magiczny klimat. Stwory równie tajemnicze jak w Dolinie Muminków przemykają w cieniach, okolice skrywają niespodziewane skarby, a przedstawienia w zaimprowizowanym teatrze trwają w najlepsze. To właśnie składa się na niezwykłą „pierwszą książkę [Jansson] dla dorosłych, bez rysunków, bez trolli”.
Einar Kárason – Sztormowe ptaki. Przeł. Jacek Godek
Einar Kárason oparł swoją krótką powieść na prawdziwych wydarzeniach z czasów tzw. wojen dorszowych (Islandia walczyła wtedy z innymi państwami o coraz bardziej zatłoczone tereny łowieckie). Statki rybackie na początku 1959 roku utknęły w niespodziewanych nawałnicach u zazwyczaj spokojnych wybrzeży Nowej Fundlandii, zginęło wtedy ponad dwieście osób. Czytelnik przemierza tę trasę wraz z załogą islandzkiego trawlera Mewa, poznając czym jest lodowe piekło. Na ważącym ponad siedemset ton (plus ładunek) statku przez ponad trzy doby desperacko walczono z gigantycznymi falami sztormowymi oraz narastającym na siarczystym mrozie oblodzeniem – praktycznie bez snu, odbierając sygnały z jednostek tonących wokół. Kárason upamiętnia ten nieludzki wysiłek, oddając realia i psychikę członków załogi.
Roger Lancelyn Green – Mity skandynawskie. Przeł. Zbigniew A. Królicki
Historie oraz bohaterowie mitów skandynawskich, choć obecni w popkulturze (patrz: uniwersum Marvela), nie są nam tak dobrze znani, jak ci z mitologii greckiej czy rzymskiej. Pozycja autorstwa Rogera Lancelyna Greena stanowi doskonałe uzupełnienie tej luki. Na podstawie przekazów staroskandynawskich powstała scalona, chronologiczna, sfabularyzowana opowieść: od stworzenia świata, jaki znamy, po jego zapowiadany koniec w bitwie ragnaröku. Dołączona grafika przedstawiająca genealogię Asów i olbrzymów wraz ze spisem postaci oraz miejsc pozwalają łatwiej się odnaleźć w zawiłym świecie Północy. Losy bogów, ludzi i olbrzymów splatają się w niesamowitych historiach, ukazujących spryt, słabości oraz siły każdej ze stron.
Ernest Bryll – W ciepłym wnętrzu kolędy…
W całym tomie poetyckim wybrzmiewa oczekiwanie na narodziny Jezusa – w monumentalnym oratorium pastoralnym, nawoływaniach i przyśpiewkach ludowych. Mimo że obecna jest w nim także zapowiedź przyszłego cierpienia Zbawiciela, o czym dobrze wie niespokojna matka, a nawet woły „ozorami zlizywały smakowicie / słone przeczucie krwi” [Kolęda (Już w pierwszą noc)] – to jednak nadzieja zwycięża. Dzięki temu poświęceniu ludzkość dozna bowiem olśnienia i uwolnienia: „przyjdzie czas, gdy zbierzemy koce chleb nadzieję / i wyruszymy do swego Betlejem” [Przyjdzie czas kiedy góry grzbiety swe podniosą]; „I wyruszymy za tym wołaniem / I nic nam w drodze przeciw nie stanie / Hej, kolęda, kolęda” [Byśmy stanęli]. Całości dopełniają wspaniałe, bajecznie kolorowe ilustracje Agnieszki Traczyńskiej.
Przedstawiamy antologię tekstów o Bożym Narodzeniu, którą można potraktować jak swego rodzaju kalendarz adwentowy. 22 opowiadania łączy tematyka świąteczna, lecz jej realizacje są zupełnie inne. Z pewnością nie są to proste, „lukrowane” opowieści, a raczej skłaniające do refleksji – ukazują bowiem biedę, smutek czy okrucieństwo życia i nie zawsze dobrze się kończą, choć nie brak w nich też humoru, wzruszeń oraz radości. Różnorodny jest także wybór autorów: w zbiorze znajdziemy zarówno historie Antoniego Czechowa, Tove Jansson, Elizabeth Bowen, Grace Paley, jak i Machado de Assisa czy Mária de Andrade. Uzupełniają je krótkie biogramy twórców oraz minimalistyczne grafiki.
Isaac Bashevis Singer – Moc światła. Osiem opowieści chanukowych. Przeł. Dorota Bogutyn
W czasie Chanuki, żydowskiego święta, wypadającego zazwyczaj w grudniu, wszystko może się zdarzyć. W ośmiu krótkich opowieściach, po jednej na każdy dzień świętowania, mają miejsce cuda: dzieciom udaje się uciec z warszawskiego getta do Izraela, dom pobożnych ludzi odwiedza jelonek, zapowiadający narodziny syna, a nawet pojawia się niezwykła papuga, mówiąca w jidysz. Niczym światełka, zapalane w tym czasie na chanukiji (świeczniku), baśniowe historie upamiętniają żydowskie tradycje, rytuały i zwyczaje, niosąc także ciepło i nadzieję na przyszłość.
Wydanie zawiera mini-słownik z wyjaśnieniami niektórych pojęć z tekstu.
W czasie zimy wiele zwierząt zapada w sen zimowy. Liście spadają z drzew, a narody zamieszkujące daleką północ oszczędzają energię, jak mogą, korzystając z saun i jedząc zakonserwowane zbiory warzyw i owoców z lata. Dlaczego więc i my tak nie postępujemy? Autobiograficzny esej Katheriny May to ciepła opowieść o „zimowaniu” jej rodziny – odpoczynku po chorobie i radzeniu sobie, kiedy wszystko idzie nie tak. Pozycja przypominająca o zwolnieniu tempa, w sam raz na czas świątecznego rozgardiaszu.
Amanda-Jane Pearce – Droga pani Bird. Przeł. Katarzyna Makaruk
Jaką rolę mogły pełnić brytyjskie kobiety podczas II wojny światowej, jeżeli nie szły na front? Z jakimi problemami mierzyły się wtedy mieszkanki Londynu i na kogo mogły liczyć? Odpowiedzi poznamy śledząc losy Emmy Lake, głównej bohaterki powieści, od grudnia 1940 roku. Nocami dyżuruje przy telefonach na posterunku straży pożarnej, a za dnia pracuje jako maszynistka w kąciku porad przy czasopiśmie „Przyjaciółka Kobiety”. Życie w bombardowanym mieście nie przyćmiewa optymizmu i empatii Emmy, gdy postanawia – wbrew nakazom surowej szefowej, tytułowej pani Bird – odpisywać kobietom na „nieobyczajne” tematy (takie jak rozterki miłosne, smutek po stracie czy strach o bliskich). Powieść o kobiecej sile, solidarności i odwadze, by mówić otwarcie o swoich uczuciach w czasach wojny (gdy trzeba było przecież zawsze „wspierać naszych dzielnych chłopców”), jest zaskakująco lekka i krzepiąca.
Ktoś pragnie śmierci Wiedźmikołaja (odrobinę zwariowanej wersji znanego nam świętego, rozdającego prezenty). Ponieważ poza zepsuciem świąt dzieciom spowodowałoby to także katastrofalne zachwianie magicznej równowagi całego świata, do akcji wkracza Śmierć wraz ze swoją wnuczką Susan. Ich zadania nie ułatwia najemny skrytobójca, niezwykle okrutny Pan Herbatka… Powieść fantasy w charakterystycznym, humorystycznym wydaniu sir Terry’ego Pratchetta stanowi doskonałą rozrywkę na zimowe wieczory. Polecamy również pozostałe części serii Świata Dysku.
Someone wants to kill the Hogfather, a slightly crazy version of our well-known, gift-giving saint. It would be not only incovenient for the children, but also cause a catastrophic imbalance in the world’s magic. Death and his granddaughter Susan decide to intervene, which won’t be easy with an extremely cruel, mercenary assassin known as Mr. Teatime, in their way… Sir Terry Pratchett’s humorous fantasy novel is the perfect entertainment for winter evenings. We also recommend other books of the Discworld series.
Jaroslav Rudiš – Boże Narodzenie w Pradze. Przeł. Małgorzata Gralińska
Główny bohater, pragnąc „zgubić się w Pradze tak jak za pierwszym razem, gdy miał sześć lat”, wyrusza w zimową wędrówkę po tym cudownym, wiecznie oświetlonym mieście. Towarzyszą mu: Kavka (zwany przez wszystkich Kafką – od „tego” Kafki), którego głowa, nie wiedzieć czemu, świeci jak latarnia tylko w Wigilię; Król Pragi, noszący w uchu klucze do każdych drzwi w mieście; a także Włoszka z Milano, rozwodząca się o swoim ukochanym tesoro, skarbie, serdeńku itd… – wielbicielu „najbardziej wysuniętego na północ włoskiego miasta”. Razem wspominają swoje losy, snują opowieści o artystach zamieniających się w ptaki oraz ryby, wypatrują Praskiego Dzieciątka o wielu twarzach, zaglądając do klimatycznych knajp. Pamiętajcie – „tylko w Pradze cmentarz jest ogródkiem piwnym”.
Tim Burton’s The nightmare before Christmas. Adapted by Megan Shepherd
Co by się stało, gdyby Dyniowy Król, centralna postać miasteczka pełnego straszydeł świętujących tylko Halloween, znudził się tą rutyną? Lub też, co gorsza, zachwycił się klimatem Bożego Narodzenia i postanowił zastąpić samego Świętego Mikołaja? 30 lat po premierze słynnej, musicalowej animacji „Miasteczko Halloween” Tima Burtona doczekaliśmy się również wersji książkowej. Polecamy ją tym, którzy pragną przeżyć bajecznie straszne święta w towarzystwie groteskowych, skądinąd sympatycznych postaci.
What would happen if the Pumpkin King, the central figure of a town full of monsters who only celebrate Halloween, got bored with this routine? Or worse, if he fell for the Christmas atmosphere and decided to replace Santa Claus himself? Thirty years after the premiere of Tim Burton’s famous musical animation “The Nightmare Before Christmas”, the book version came out. We recommend it to those who want to experience magically terrifying Christmas in company of grotesque, otherwise quite likeable characters.
Linda Raedisch – Tajemna strona świąt. Przeł. Ewa Ratajczyk
Święta kojarzą Ci się z sielskim klimatem, dobrodusznym brodaczem rozdającym prezenty oraz spokojnym zajadaniem smakołyków w blasku kolorowych światełek? Dla odmiany możesz wyruszyć w niezwykłą podróż po całym świecie, tropem tajemniczych postaci i mrocznych zwyczajów powiązanych z Bożym Narodzeniem (zarówno chrześcijańskich, jak i pogańskich). Znajdziesz przy okazji odpowiedzi na pytania: czy to święto jest tylko dla dzieci? Kiedy i w jakim celu warto zacząć hałasować, walić w garnki oraz patelnie w domu? W ramach kary za bycie niegrzecznym wolisz zaciągnięcie do Hiszpanii w worku przez Czarnego Piotra czy też podróż z kozim demonem Čertem wprost do piekła?
Wydanie uzupełnia Kalendarz świątecznych duchów i zaklęć, a także słownik trudniejszych pojęć.
Charles Dickens – Godniŏ pieśń. Ślōnskŏ translacyjŏ ôd Grzegorza Kulika
Proponujemy świąteczny klasyk, czyli Opowieść wigilijną, w niecodziennym wydaniu – po śląsku, czy raczej – pō naszymu. Tytuł Godniŏ Pieśń jest bliższy oryginałowi Charlesa Dickensa (ang. A Christmas Carol), zawiera również ilustracje Johna Leecha z pierwszego wydania (1843 r.). Klimat XIX-wiecznego Londynu oddany przez Grzegorza Kulika w godce daje niepowtarzalny efekt: „Durch ino »Radosnych Godōw«! (…) Keby moje pragniynia sie społniyły – pedzioł Scrooge zgorszōny – kożdy cymboł, co gŏdŏ »Radosnych Godōw«, winiyn być uwarzōny we makōwkach i wrażōny do ziymie ze patykym jymioły we sercu. Tak by było! ”.
Tadeusz Kijonka – Wiersze wigilijne
Prof. Marian Kisiel napisał w „Posłowiu” do niniejszego tomu: „Zaprośmy poetę do naszego wigilijnego stołu”. Wiersze wigilijne, wydane już po śmierci autora, nie są jednak „prostą realizacją bożonarodzeniowego toposu”, sielskimi pastorałkami i kolędami, które zwykle nam towarzyszą w tym czasie. Grudzień jest bowiem „krzyżem polskim i śląskim” – w Pastorałce 1981, Pastorałce załęskiej czy Zwiastowaniu przywoływana jest pamięć śląskich tragedii, która wymusza pytanie: „czemu tych miejsc za stołem pustych coraz więcej?”. Wiersze… stanowią więc „liryczną opowieść o narodzinach i śmierci”, gdzie „wesoła nowina” łączy się z „gorzkimi żalami”; niosą refleksję nad początkiem i końcem. Może właśnie tego nam trzeba, by pamiętać, że Boże Narodzenie może być czasem zarówno radości, jak i goryczy.
Halo, tu baza!
Biblioteka, jak pisał Jorge Luis Borges, jest modelem wszechświata, a książka to kosmos na wyciągnięcie ręki.
Dzięki ofercie CINiB-y możesz szybko i wygodnie stawiać kolejne kroki we wszechświecie nauki. Połącz się z bazą wiedzy.
CINiBA ma na to odpowiedź: ponad milion tradycyjnych książek i dostęp do kosmicznej liczby źródeł elektronicznych (baz danych, czasopism elektronicznych oraz ebooków). Pełną listę znajdziesz w zakładce „e-zbiory”, ale…
… w akcji #HaloTuBaza będziemy publikować materiały poświęcone wybranym serwisom.
Śledźcie stronę internetową oraz media społecznościowe (Instagram, Facebook, TikTok), aby być na bieżąco!
Śląska Biblioteka Cyfrowa (ŚBC)
Śląska Biblioteka Cyfrowa to:
