Inger Christensen – Alfabet. Przeł. Bogusława Sochańska
„Co właściwie było pierwsze, mowa czy liczba, język czy matematyka?” – pyta w jednym ze swoich esejów Inger Christensen, zaliczana do klasyków literatury duńskiej. Jej niezwykły tom poetycki łączy oba porządki: podzielony na czternaście części, układa się alfabetycznie (od „a” do „n”, według tłumaczki symbolicznie – do „nieskończoności”), a jednocześnie liczba wersów narasta zgodnie z ciągiem Fibonacciego. Namysł nad tego typu (współ)istnieniem jest także widoczny w zauważaniu i zestawianiu zjawisk naturalnych, zachwycających (antonówki, paprocie, ślimaki) obok niszczycielskich, stworzonych przez człowieka (bomba wodorowa, defolianty, getta). Bogusława Sochańska, nagradzana tłumaczka oraz eseistka, zręcznie oddaje te rozważania w przekładzie na język polski.
Bohaterem biografii Reida Mitenbulera jest istny człowiek-orkiestra: duński lekarz, przyrodnik, polarnik, odkrywca, antropolog, dziennikarz, pisarz, kupiec, aktor i scenarzysta, działacz na rzecz równouprawnienia oraz zatrzymania zmian klimatycznych, a także przeciwnik ideologii nazistowskiej. Wykazywał zrozumienie i szacunek wobec kultury Inuitów (założył zresztą rodzinę w grenlandzkim Thule [obecnie Qaanaaq], gdzie mieszkał przez 20 lat), wsławił się także wygraniem telewizyjnego teleturnieju, podobnego do Milionerów. Dziś pewnie zostałby influencerem, jednak ponad 100 lat temu nie istniał taki zawód – był więc „po prostu” znanym podróżnikiem i twórcą, który pokonywał niewyobrażalne trudności oraz odległości. Zdecydowanie warto poznać szczegóły życia człowieka wyprzedzającego swoje czasy.
Erlend Loe – Doppler. Przeł. Milena Skoczko
Jak wiele może zmienić w życiu upadek z roweru? Dla Dopplera, tytułowego bohatera – wszystko. Nigdy nie lubił ludzi, a życie z rodziną go przytłaczało. W dodatku niedawno zmarł jego ojciec. Proste rozwiązanie przychodzi nagle: porzucenie wygody współczesnego świata i zamieszkanie samotnie w lesie (nie potrafi sobie jedynie odmówić mleka odtłuszczonego oraz czekolady Toblerone, ale te zawsze można pozyskać metodami handlu wymiennego… lub siłą). Tak właśnie rozpoczyna się humorystyczna, absurdalna, choć niepozbawiona filozoficznego namysłu podróż Dopplera w głąb siebie oraz dziczy, która staje się jego domem.
Ilona Wiśniewska – Migot. Z krańca Grenlandii
Ilona Wiśniewska w swoim przejmującym reportażu oddaje głos współczesnym Inuitom z grenlandzkich osad. Stara się przedstawić spojrzenie „od wewnątrz” na sprawy społeczności żyjącej z dala od zachodniej cywilizacji, w zupełnie innym tempie, wciąż blisko przyrody. Opisy codzienności łowców i pozostałych mieszkańców przeplatają się z ich wypowiedziami: o problemach i radościach, trudnych relacjach z resztą świata, życiu w ekstremalnych warunkach klimatycznych. Poruszane są też tematy tabu (takie jak przemoc, samobójstwa). Wielogłosową opowieść uzupełniają piękne zdjęcia – jej bohaterów, krajobrazów oraz miast.
Henrik Tikkanen – Wojna trzydziestoletnia; Po bohaterskiej śmierci. Przeł. Andrzej Chojecki
Po zakończeniu wojny radziecko-fińskiej nikt nie przekazał wieści o zawartym pokoju żołnierzowi Viktorowi Kapparze (przypominającemu dobrego wojaka Szwejka). Nie otrzymawszy innego rozkazu, pozostał na swoim posterunku przez trzydzieści lat. Gdy prawda (która, jak zauważa Viktor, jest „niewiarygodnie niepopularna w społeczeństwie”) wychodzi na jaw, zagubiony żołnierz staje się pionkiem w rozgrywkach zarówno polityków, jaki i głosicieli wszelkich ideologii oraz specjalistów od reklamy czy rozrywki. Nie zginął bowiem jak na bohatera wojennego przystało – czyli na polu bitwy, aby następnie spocząć pod stosownym pomnikiem i żyć już tylko w pamięci wdzięcznych rodaków. Zamiast tego „zmartwychwstał”, a do tego zaczął szczerze dzielić się swoimi strasznymi doświadczeniami, co zagroziło całej narracji społecznej… Błyskotliwa satyra Tikkanena, pełna ironii oraz przewrotnego humoru, ukazuje bezsens konfliktów zbrojnych, a także kruchość autorytetów oraz powszechnych przekonań.
Riikka Pulkkinen – Prawda. Przeł. Anna Buncler
W powieści obyczajowej Riikki Pulkkinen stopniowo poznajemy historie bohaterów, reprezentujących trzy pokolenia jednej rodziny. Dokonują różnych wyborów życiowych, skupiając się na karierze, poznaniu samych siebie lub bliskości z innymi; przeżywają zmiany, miłości oraz troski, skrywają też sekrety. Największy z nich odkrywa wnuczka, przenosząc się do dzieciństwa i młodości swoich dziadków za sprawą odnalezionej w szafie, „obcej” sukienki. Ta podróż rodzi pytania, na które stara się znaleźć odpowiedź: ile odcieni może mieć tytułowa prawda? Czy daje ona zrozumienie, miłość i siłę, aby przetrwać najgorsze? Jak pogodzić się z kłamstwem, zdradą, chorobą bliskiej osoby, śmiercią? Ciepła opowieść o splątanych losach bliskich to kojąca lektura na zimowe wieczory.
Steve Strid, Claes Andréasson – Manifest Wikingów. Sekrety sukcesu skandynawskiego biznesu
Statystyki pokazują to jasno: niegdysiejsi Wikingowie stali się potęgą biznesową. Skandynawskie marki takie jak IKEA, Lego, Absolut, Volvo czy Ericsson pobiły rynki światowe. Według Strida i Andréassona, specjalistów z zakresu marketingu, stoi za tym „niepisana, ale głęboko zakorzeniona skandynawska filozofia”. Bo „nie posiadając żadnej armii, Wikingowie nadal atakują – lepszymi pomysłami oraz nowym podejściem do marketingu, reklamy, kultury i kultury korporacyjnej”. Innymi słowy, ustanowili skuteczny, oparty na motywacji, uniwersalny model tworzenia marki i zarządzania (który można wykorzystać zarówno w korporacjach, organizacjach charytatywnych, jak i antyglobalistycznych). Autorzy w przystępny sposób omawiają jego cechy, nie szczędząc anegdot oraz przykładów.
Camilla Läckberg, Henrik Fexeus – Miraż
Tom Miraż zamyka trylogię „Mentalista”. Vincentem Walder i Mina Dabiri muszą rozwikłać trzy zagadki: zagrożenia szwedzkiego ministra sprawiedliwości, sterty kości w sztokholmskim metrze oraz pogróżek otrzymywanych przez Vincenta. Analizy behawioralne sprawców oraz ich ofiar pokazują, jak nieprzepracowane traumy z przeszłości wpływają na psychikę ludzką. Wciągający, wielowątkowy thriller pełen zwrotów akcji zamyka niespodziewane zakończenie.
Brontë Aurell – Jak żyć po skandynawsku. Przeł. Jerzy Malinowski
Choć myślimy o Skandynawii jako całości, geograficznie to rejon podzielony na 3 państwa: Szwecję, Norwegię oraz Dania. Poznaj różnice i podobieństwa między nimi. Wolisz być hygge jak Duńczyk, urządzać po szwedzku fika co najmniej 2 razy dziennie lub ruszać na hyggetur w każdym wolnym dniu niczym rodowity Norweg? Dozwolone jest także „miksowanie” zwyczajów – aby posmakować oryginalnych smakołyków (w książce znajdują się przepisy), randkować lub pić w szeroko rozumianym skandynawskim stylu. Dobrze też zapamiętać, w jakie przesądy wierzą Skandynawowie, czym ich lepiej nie wkurzać i co oznacza prawo Jante – dla chętnych znajdzie się oczywiście więcej ciekawostek. Bogato ilustrowany, humorystycznie napisany album stanowi ciekawe kompendium wiedzy o kulturze skandynawskiej.
Tove Jansson – Córka rzeźbiarza. Przeł. Teresa Chłapowska
Choć Tove Jansson nie stworzyła nigdy klasycznej autobiografii, zbiór opowiadań Córka rzeźbiarza pozwala zanurzyć się w czasach jej dzieciństwa. Opisane historie z domu rodzinnego – wspólne świętowanie (dnia Świętej Łucji lub sztormów, okazji było wiele), uczty wyprawiane przez rodziców dla znajomych, pełne dymu papierosowego i pieśni wygrywanych na bałałajce, godziny spędzone na myszkowaniu po pracowni ojca (faktycznie rzeźbiarza, matka natomiast była ilustratorką) – tworzą magiczny klimat. Stwory równie tajemnicze jak w Dolinie Muminków przemykają w cieniach, okolice skrywają niespodziewane skarby, a przedstawienia w zaimprowizowanym teatrze trwają w najlepsze. To właśnie składa się na niezwykłą „pierwszą książkę [Jansson] dla dorosłych, bez rysunków, bez trolli”.
Einar Kárason – Sztormowe ptaki. Przeł. Jacek Godek
Einar Kárason oparł swoją krótką powieść na prawdziwych wydarzeniach z czasów tzw. wojen dorszowych (Islandia walczyła wtedy z innymi państwami o coraz bardziej zatłoczone tereny łowieckie). Statki rybackie na początku 1959 roku utknęły w niespodziewanych nawałnicach u zazwyczaj spokojnych wybrzeży Nowej Fundlandii, zginęło wtedy ponad dwieście osób. Czytelnik przemierza tę trasę wraz z załogą islandzkiego trawlera Mewa, poznając czym jest lodowe piekło. Na ważącym ponad siedemset ton (plus ładunek) statku przez ponad trzy doby desperacko walczono z gigantycznymi falami sztormowymi oraz narastającym na siarczystym mrozie oblodzeniem – praktycznie bez snu, odbierając sygnały z jednostek tonących wokół. Kárason upamiętnia ten nieludzki wysiłek, oddając realia i psychikę członków załogi.
Roger Lancelyn Green – Mity skandynawskie. Przeł. Zbigniew A. Królicki
Historie oraz bohaterowie mitów skandynawskich, choć obecni w popkulturze (patrz: uniwersum Marvela), nie są nam tak dobrze znani, jak ci z mitologii greckiej czy rzymskiej. Pozycja autorstwa Rogera Lancelyna Greena stanowi doskonałe uzupełnienie tej luki. Na podstawie przekazów staroskandynawskich powstała scalona, chronologiczna, sfabularyzowana opowieść: od stworzenia świata, jaki znamy, po jego zapowiadany koniec w bitwie ragnaröku. Dołączona grafika przedstawiająca genealogię Asów i olbrzymów wraz ze spisem postaci oraz miejsc pozwalają łatwiej się odnaleźć w zawiłym świecie Północy. Losy bogów, ludzi i olbrzymów splatają się w niesamowitych historiach, ukazujących spryt, słabości oraz siły każdej ze stron.
